Gezondheid

Wat is stress?

wat_is_stress

Bij het woord ‘stress’ zijn we geneigd om te denken aan mentale stress die we ervaren als we bijvoorbeeld te laat zijn of als we het heel druk hebben op werk of als we een tentamen op de planning hebben staan. Maar wist je dat stress veel breder is dan dat? ๐Ÿ˜‰ Door inzicht te hebben in welke stressoren er allemaal kunnen zijn kun je voor jezelf op een rijtje zetten welke factoren jou onrust bezorgen.

Interne versus externe stressoren

Stress kan uit interne of externe stressoren bestaan. Externe stressoren komen vanuit de omgeving. Op externe stressoren heb je niet altijd invloed, maar ze kunnen voor behoorlijk wat onrust zorgen. Interne stressoren komen van binnenuit. Ze zijn gebaseerd op de manier waarop jij over jezelf denkt of op hoe streng je voor jezelf bent.
Hierbij wat voorbeelden:

Voorbeelden van externe stressoren

  • Problemen binnen het gezin
  • Het overlijden van een dierbare
  • Geldproblemen
  • Slachtoffer zijn van een misdrijf
  • Ziekte
  • Verbroken relatie
  • Geluidsoverlast van de buren
  • Hoge werkdruk
  • Tentamen
  • Notificaties op je telefoon
  • Verwachtingen van andere mensen
  • Teveel of te weinig eten

Voorbeelden van interne stressoren

  • Je legt de lat voor jezelf heel hoog
  • Je twijfelt veel aan jezelf
  • Je hebt een negatief zelfbeeld
  • Je voelt je heel verantwoordelijk
  • Je wil graag controle hebben
  • Je bent perfectionistisch
  • Je hebt gevoelens van schuld of schaamte
  • Je vergelijkt jezelf (teveel en op een negatieve manier) met anderen

Je lichaam maakt geen onderscheid tussen fysieke of mentale stress

Bedenk ook dat wat je eet en hoeveel je beweegt factoren zijn die een rol kunnen spelen.
– Veel zitten op een dag wordt door je lichaam gezien als stress.
Slaapgebrek wordt door je lichaam gezien als stress.
– Veel suiker eten of alcohol drinken wordt door je lichaam gezien als stress.
– Te veel eten of juist te weinig eten wordt door je lichaam gezien als stress.

Je lichaam maakt dus geen onderscheid tussen verschillende soorten stress.
Al deze stressoren kunnen bij elkaar optellen en voor een grote stressreactie zorgen in je lichaam.

Fight or flight reactie

Stress is van levensbelang. Letterlijk. Vroeger hadden we vooral stress als we in levensgevaar waren. Als er bijvoorbeeld een sabeltandtijger achter ons aan zat. Maar ook mensen in bijvoorbeeld een oorlogssituatie moeten een goed functionerende stress respons hebben om te zorgen dat zij zichzelf in veiligheid kunnen brengen als dat nodig is. Ons lichaam bereid ons daarom nog steeds voor om te vechten of te vluchten bij stress (welke vorm er ook is).

Daar zijn 2 systemen in ons lichaam bij betrokken:

  • het zenuwstelsel
  • het hormoonstelsel

Vanuit het hormoonstelsel worden de hormonen adrenaline en noradrenaline geproduceerd. Vanuit het zenuwstelsel vindt vervolgens het volgende plaats:

  • De ademhaling versnelt
  • Je krijgt een droge mond
  • De hartslag verhoogt

    Maar ook:
  • Je vertering wordt even gepauzeerd
  • Je schildklier gaat wat minder energie verbruiken. Met als lange termijn gevolg: minder energie, kouwelijk, aankomen, neerslachtige gevoelens, haaruitval, droge huid.
  • De geslachtsklier as mag even helemaal op pauze, want geen tijd voor kinderen als er stress is. Met als lange termijn gevolg een hormonale disbalans.

Hier onder zie je een plaatje van wat er gebeurt. Links zie je het parasympathische zenuwstelsel. Deze is actief in rust en zorgt onder andere voor de vertering en een lage hartslag.
Rechts zie je het sympathische zenuwstelsel. Deze is actief bij stress en zorgt dus voor een verhoogde hartslag etc.

Parasympatisch en sympatisch zenuwstelsel
Parasympatisch en sympatisch zenuwstelsel

Alles wordt dus gedaan om jouw lichaam klaar te maken om de stress onder ogen te zien.
Maarja, ga jij een fysiek gevecht aan met je baas op het moment dat je werkdruk te hoog is?
Waarschijnlijk niet. Je kunt op z’n minst een gesprek aangaan, maar niet iedereen doet dat en blijft in dezelfde werkdruk hangen. We zijn ook zo snel geneigd om te denken dat je niet een steekje kunt laten vallen. Je hebt bepaalde verantwoordelijkheden en wil daaraan voldoen.

Acute versus chronische stress

Met acute stress is helemaal niets mis en is zelfs gezond. Om even terug te gaan naar de sabeltandtijger die we vroeg tegen konden komen, je kon 2 dingen doen: vechten of vluchten. En zodra je weer terug was in je grot of huis was je weer veilig en was het gevaar geweken.
Voorbeelden van acute stress in de huidige tijd zijn een schrikreactie omdat je bijna een botsing hebt in het verkeer, een koude douche, een sauna, sporten, honger doordat je aan het intermittent vasten bent.

Het wordt pas een probleem wanneer stress aanhoudt en chronisch wordt. Daar is je lichaam niet op gebouwd. Zodra het lang aanhoudt wordt het hormoon cortisol geproduceerd. Cortisol werkt wat langzamer dan noradrenaline en adrenaline en zorgt ervoor dat de initiรซle stressreactie door onder andere adrenaline niet te ver doorschiet en zelf schadelijk wordt. Cortisol is dus eigenlijk een rem.

Onder invloed van langdurige blootstellen aan cortisol kunnen bepaalde processen in je lichaam verstoord raken.
Cortisol zet namelijk alle lichaamsfuncties die niet met overleven te maken hebben op een laag pitje. Gevolgen kunnen zijn: een vverstoring in de hormoonbalans (onder andere omdat cortisol gemaakt wordt van dezelfde voorloper als waar onze hormonen van gemaakt worden), verstoring in de functie van de schildklier, verhoogde insuline waarden etc. Daar focus ik me in dit artikel even niet op dus ik ga hier nu niet op in. Belangrijk is om te weten dat chronische stress niet goed is voor je lichaam.

Een nadelig gevolg is ook dat je minder weerbaar wordt door stress omdat de ‘stressweerbaarheidsgrens’ wordt aangetast en daalt. Deze kan zo ver dalen dat je op een gegeven moment in een burn-out terecht komt. Dit kun je wel weer laten stijgen als je de stress onder controle krijgt, maar dat is niet makkelijk. Het liefst willen we natuurlijk voorkomen in plaats van genezen ๐Ÿ™‚

Homeostase

Ik ben niet voor niets als bioloog opgeleid dus ik wil je ook graag de biologie achter stress uitleggen ๐Ÿ˜œ En dat begint met homeostase. Misschien heb je wel eens van dit woord gehoord, maar zo niet, leg ik het nog even voor je uit. Homeostase betekent ‘dynamisch evenwicht’. Oftewel: het behouden van een evenwicht in een steeds veranderende omgeving. Ik kan me nog goed herinneren dat dit woord en de betekenis ervan heel belangrijk was om te weten toen ik nog biologie studeerde aan de Universiteit van Leiden. Je kon van tevoren zeker zijn dat homeostase terugkwam op het tentamen en nu begrijp ik waarom. Het is namelijk heel erg belangrijk voor onze gezondheid.

Ik zal je een voorbeeld geven:
Onze optimale lichaamstemperatuur is 37 graden Celsius. Ons lichaam zal soms iets warmer zijn, soms iets kouder, maar 37 graden Celsius is in principe het evenwicht. Het is dus wel dynamisch. Het kan soms iets warmer of kouder zijn. MAAR. Je lichaam ziet elke afwijking als ‘stress’. En elke invloed die ervoor zorgt dat het afwijkt is een ‘stressor’.
Simple as that. Om ervoor te zorgen dat homeostase altijd bereikt wordt heeft je lichaam bepaalde mechanismen om altijd weer terug te komen bij 37 graden Celsius. Als je lichaam opwarmt, bijvoorbeeld als je gaat sporten of als je naar de sauna gaat, dan is de reactie van jouw lichaam om te gaan zweten. Zweten is een manier om terug te komen in homeostase (dus om weer op 37 graden Celsius te komen). Als je het koud hebt, bijvoorbeeld als je in de winter zonder jas naar buiten zou gaan, dan gaat je lichaam een reactie geven in de vorm van rillen of bibberen. Dat is de manier van je lichaam om in een koude omgeving je lichaamstemperatuur in homeostase te houden.
Dus ondanks de veranderende omstandigheden (hete sauna of koud weer) kan jouw lichaam homeostase behouden. Dat noemen we ook wel adaptatie. Je weet je aan te passen.

Zodra je wordt blootgesteld aan een bepaalde stressor (tentamen stress bijvoorbeeld) is er een verstoring in de homeostase. Je lichaam wil die homeostase herstellen. Daarom wordt cortisol actief. Cortisol is – zoals ik net al noemde – eigenlijk een soort rem. Maar in de eerste instantie kan het je wel helpen om scherper te zijn, meer energie te hebben en goed te presteren. Het helpt je je tentamen door te komen. Zodra het tentamen over is helpt cortisol bij het tot rust brengen van het stress systeem. Het stress systeem wordt dus onderdrukt en er vindt herstel van homeostase plaats.

Allostase

Een tentamen is even korte acute stress. Als jij daarna weer tot rust komt is er niets aan de hand. Maar wat als de stressbron geen acute, maar een chronische situatie is? Wat als jij je continu zorgen maakt over bepaalde dingen? Of continue werkdruk ervaart die niet afneemt?

Het proces van terug komen in homeostase noemen we allostase.
De moeite die je lichaam moet doen om terug te komen in homeostase noem je allostatische lading. Deze lading kan groot of klein zijn.
Bij acute stress is de lading klein. Echter, bij chronische stress is de lading heel groot en kan het steeds groter worden. Het wordt voor je lichaam dus steeds moeilijker om in homeostase te komen. Bepaalde stressreacties van je lichaam blijven dan ook actief zoals een verhoogde bloeddruk of een hoge ademhaling. Je wil liever niet dat de allostatische lading te groot wordt, want dan is je lichaam misschien niet meer in staat om in homeostase te komen met grote gevolgen voor je gezondheid.

Wat verstoort de homeostase?
Alles waar ‘te’ voor staat. Te veel werkdruk, te veel zitten, te veel sporten, te veel suiker, te veel alcohol, te veel negatieve gedachten, te veel onzekerheid, te veel prikkels etc.

Stress en hormonen

Chronische stress heeft ook invloed op je hormonen. Ik heb hier een artikel over geschreven. Die kun je hier lezen.

Tot slot

Hopelijk heb je nu wat meer inzicht gekregen in wat stress precies is. Heb jij last van stressklachten of een gevoel van onrust? Dan raad ik je aan in ieder geval een lijstje te maken met welke stressoren op jou van toepassing zijn. Inzicht in de stressoren kan je al helpen om veranderingen toe te passen.

[bws_google_captcha]

Geen reacties

    Geef een reactie

    Maak afspraak